Սև մազածածկ լեզու․ ի՞նչ է այն, ե՞րբ է առաջանում, ու՞մ դիմել

Նյութը պատրաստվել է գաստրոէնտերոլոգ-լյարդաբան Աշխեն Գյոզալյանի հետ համատեղ։

Բերանի խոռոչում նկատվող փոփոխությունները հաճախ անհանգստացնում են բուժառուներին, հատկապես երբ դրանք ունեն արտահայտված արտաքին տեսք։ «Սև մազածածկ լեզուն» հենց այն վիճակներից է, որի դեպքում մարդիկ հաճախ խուճապի են մատնվում, փորձում ինքնաբուժմամբ զբաղվել, կամ չեն իմանում՝ ո՞ր մասնագետին դիմել․ ստոմատոլոգի՞, քիթ-կոկորդ-ականջաբանի՞ բժշկի՞, թերապևտի՞, թե՞ գաստրոէնտերոլոգի։

Իրականում սա հարաբերականորեն բարորակ վիճակ է, բայց այն կարող է լինել մարսողական համակարգի, կենսակերպի կամ որոշ դեղորայքային գործոնների ցուցիչ։ Այդ պատճառով այս թեմային անդրադառնալը գաստրոէնտերոլոգի տեսանկյունից հաճախ ամենագրագետ մոտեցումն է։

Ի՞նչ է «սև մազածածկ լեզուն»

Սև մազածածկ լեզուն (բժշկական անվանումը՝ black hairy tongue) լեզվի մակերեսի փոփոխություն է, որի ժամանակ լեզվի վերին հատվածում գտնվող թելաձև պտկիկները երկարում են, խտանում և ստանում մուգ գույն՝ սև, շագանակագույն կամ երբեմն մուգ կանաչավուն երանգ։

Այդ «մազածածկ» տեսքը իրականում մազեր չեն, այլ երկարացած/ձևափոխված պտկիկներ, որոնց վրա կուտակվում են սննդի մնացորդներ, բակտերիաներ, սնկային ֆլորա և պիգմենտներ։

Վիճակը կարող է լինել ժամանակավոր կամ կրկնվող և շատ դեպքերում ուղեկցվում է.

• բերանի տհաճ հոտով
  
• համի անսովոր զգացողությամբ
  
• երբեմն՝ լեզվի այրոցով կամ դիսկոմֆորտի զգացողությամբ

Կարևոր է ընդգծել՝ սա ոչ քաղցկեղային, ոչ վարակիչ և ոչ վտանգավոր վիճակ է, սակայն պահանջում է պատճառների պարզաբանում։

Ինչու՞ է առաջանում սև մազածածկ լեզուն

Սև մազածածկ լեզուն մեկ հստակ պատճառ չունի։ Այն առաջանում է մի քանի գործոնների համակցությամբ, և հենց սա է պատճառը, որ բուժառուները հաճախ մոլորվում են՝ ու՞մ դիմել։

Ամենատարածված պատճառները

1. Բերանի խոռոչի հիգիենայի խանգարում

Լեզվի մակերեսի ոչ բավարար մաքրումը բերում է պտկիկների վրա նստվածքի կուտակման։ Ժամանակի ընթացքում այդ նստվածքը պիգմենտավորվում է։

2. Ծխախոտ և ալկոհոլ

Ծխելը և ալկոհոլը փոխում են բերանի խոռոչի միկրոֆլորան, նպաստում պտկիկների երկարացմանը և մուգ գունավորմանը։

3. Հակաբիոտիկների երկարատև ընդունում

Հակաբիոտիկները կարող են խախտել բերանի խոռոչի և աղիքային նորմալ միկրոֆլորան, ինչը նպաստում է սնկային և պիգմենտավորված միկրոֆլորայի աճին։

4. Դեղորայք

• բիսմութ պարունակող պատրաստուկներ
  
• պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներ
  
• որոշ հակադեպրեսանտներ
  
• քիմիոթերապևտիկ դեղեր

Այս դեղերը կարող են փոխել թքի կազմը և լեզվի ինքնամաքրման մեխանիզմները։

Ի՞նչ կապ ունի գաստրոէնտերոլոգիան սև մազածածկ լեզվի հետ

Թեպետ լեզուն պատկանում է բերանի խոռոչին, այն հաճախ հանդիսանում է մարսողական համակարգի «արտացոլանքը»։

Գաստրոէնտերոլոգիական հնարավոր գործոններն են

1. Ստամոքսի թթվայնության փոփոխություններ

Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսը կամ երկարատև դեղորայքային բուժումը կարող են փոխել բերանի խոռոչի pH–ը և միկրոֆլորան։

2. Աղիքային դիսբիոզ

Աղիքային միկրոֆլրայի  խանգարումները հաճախ արտացոլվում են նաև բերանի խոռոչում։

3. Քրոնիկ գաստրիտներ, ֆունկցիոնալ մարսողական խանգարումներ

Սննդի մարսման խանգարումը, փորկապությունը, տոքսինների կուտակումը կարող են նպաստել լեզվի փոփոխություններին։

4. Ջրազրկում և անբավարար թքարտադրություն

Քրոնիկ մարսողական խնդիրներ ունեցող մարդկանց մոտ հաճախ նկատվում է բերանի խոռոչի անբավարար խոնավություն, ինչը խոչընդոտում է լեզվի ինքնամաքրմանը։

Այս պատճառով շատ դեպքերում սև մազածածկ լեզուն ոչ թե առանձին խնդիր է, այլ ընդհանուր մարսողական անհավասարակշռության արտաքին նշաններից մեկը։

Ո՞ւմ դիմել սև մազածածկ լեզվի դեպքում

Սա ամենահաճախ տրվող հարցերից մեկն է։

Դիմել ստոմատոլոգի, եթե

• կան ատամնաքարեր, լնդերի խնդիրներ
  
• լեզվի փոփոխությունն ուղեկցվում է ցավով կամ խոցերով
  
• կասկած կա սնկային վարակների առկայության

Դիմել քիթ-կոկորդ-ականջաբանի, եթե

• առկա է բերանի մշտական տհաճ հոտ
  
• կան կոկորդի և քթի քրոնիկ խնդիրներ

Դիմել գաստրոէնտերոլոգի, եթե

• սև մազածածկ լեզուն կրկնվում է
  
• կա փորկապություն, փքվածություն, ռեֆլյուքս
  
• երկարատև ընդունում եք  դեղորայք
  
• առկա են մարսողական քրոնիկ գանգատներ

Շատ դեպքերում ճիշտ մոտեցումը մասնագետների համատեղ աշխատանքն է, բայց պատճառի բացահայտման «բանալին» հաճախ գտնվում է հենց մարսողական համակարգում։

Ինչպե՞ս է ախտորոշվում

Սև մազածածկ լեզուն ախտորոշվում է հիմնականում տեսողական զննմամբ։ Հատուկ անալիզներ սովորաբար պետք չեն։

Գաստրոէնտերոլոգը կարող է անհրաժեշտ համարել.

• արյան ընդհանուր քննություն
  
• վիտամինների մակարդակ (B խմբի վիտամիններ)
  
• Helicobacter pylori հետազոտություն
  
• աղիքային միկրոֆլորայի գնահատում

Բուժում և խնամք

Բուժման հիմքում պատճառի վերացումն է, ոչ թե միայն արտաքին տեսքի շտկումը։

Ինչ է խորհուրդ տրվում

• Լեզվի կանոնավոր, մեղմ մաքրում (ոչ կոպիտ)
  
• Ծխախոտի և ալկոհոլի սահմանափակում
  
• Ջրի բավարար ընդունում
  
• Հակաբիոտիկների չարաշահման դադարեցում
  
• Մարսողական խնդիրների բուժում
  
• Անհրաժեշտության դեպքում՝ պրոբիոտիկների կիրառում
  

Շատ դեպքերում ճիշտ խնամքի և պատճառների կարգավորման դեպքում լեզվի տեսքը լիովին վերականգնվում է մի քանի շաբաթվա ընթացքում։

Ամփոփում 

Սև մազածածկ լեզուն կարող է վախեցնող տեսք ունենալ, բայց այն սովորաբար լուրջ հիվանդության արդյունք չէ։ Սակայն դա ազդանշան է, որ օրգանիզմում ինչ–որ բան հավասարակշռությունից դուրս է։ Լեզուն հաճախ առաջինն է «խոսում» մարսողական համակարգի խնդիրների մասին։

Եթե այս փոփոխությունը կրկնվում է, ուղեկցվում է մարսողական գանգատներով կամ չի անցնում հիգիենայի բարելավումից հետո, ճիշտ կլինի դիմել գաստրոէնտերոլոգի՝ պատճառը պարզելու և խնդրին ամբողջական լուծում տալու համար։

Ամրագրեք ձեր այցը գաստրոէնտերոլոգ-լյարդաբան Աշխեն Գյոզալյանի մոտ Doctor Yan հավելվածով կամ doctoryan.am կայքում՝ առանց զանգերի և հիվանդանոցային հերթերի։