Թոքի քաղցկեղ․ ինչ պետք է իմանա պացիենտը

Նյութը պատրաստվել է կրծքային (թորակալ) վիրաբույժ Մկրտիչ Մկրտչյանի հետ համատեղ։

Որպես թորակալ վիրաբույժ ես ամեն օր հանդիպում եմ մարդկանց, ովքեր իրենց կամ իրենց հարազատների մոտ լսել են ծանր հնչող այս ախտորոշումը․ թոքի քաղցկեղ։ Դա վախեցնող է, բայց պատշաճ տեղեկացվածությունն ու ժամանակին ստացվող բժշկական օգնությունը մեծ դեր են խաղում բուժման արդյունավետության մեջ։

Ստորև կներկայացնեմ այն ամենը, ինչ կարևոր է իմանալ թոքի քաղցկեղի մասին․ պատճառները, ախտանիշները, ախտորոշման քայլերը, բուժման տարբերակները, վիրահատության դերը և ապաքինման հնարավորությունները։

Ի՞նչ է թոքի քաղցկեղը

Թոքի քաղցկեղը չարորակ գոյացություն է, որը զարգանում է թոքային հյուսվածքում։ Այն առաջանում է, երբ թոքերի բջիջները սկսում են անկառավարելիորեն բազմանալ ու ձևավորել ուռուցք, որը կարող է տարածվել դեպի մոտակա հյուսվածքներ և նույնիսկ մարմնի այլ օրգաններ։

Թոքի քաղցկեղը համարվում է ամենատարածված ուռուցքային հիվանդություններից մեկը աշխարհում և մահացության հիմնական պատճառներից է։

Թոքի քաղցկեղի տեսակները

Առանձնացնում ենք երկու հիմնական տեսակ․

1. Ոչ մանր բջջային թոքի քաղցկեղ (Non-Small Cell Lung Cancer, NSCLC)
   
   • Ամենատարածվածն է (դեպքերի մոտ 80-85%-ը)։
     
   • Զարգանում է համեմատաբար դանդաղ։
     
   • Ներառում է մի քանի ենթատեսակներ՝ ադենոկարցինոմա, սկվամոզ բջջային կարցինոմա, խոշոր բջջային կարցինոմա։
     
2. Մանր բջջային թոքի քաղցկեղ (Small Cell Lung Cancer, SCLC)
   
   • Ավելի հազվադեպ է հանդիպում, բայց շատ ավելի ագրեսիվ է։
     
   • Արագ տարածվում է դեպի ավշային հանգույցներ ու այլ օրգաններ։
     
   • Շատ հաճախ կապված է ծխախոտի երկարատև օգտագործման հետ։
     

Ինչու՞ է զարգանում թոքի քաղցկեղը

Թոքի քաղցկեղի առաջացման հիմնական պատճառը մնում է ծխախոտի օգտագործումը։ Ավելի քան 85% դեպքերի կապ ունի հենց դրա հետ։ Բայց կան նաև այլ գործոններ․

• Ծխախոտի ծուխ (ներառյալ պասիվ ծխելը)
  
• Աշխատանքային վնասակար ազդեցություններ – ասբեստ, մետաղներ, քիմիական նյութեր
  
• Ռադոն գազի ազդեցություն – բնական ճառագայթային գազ, որը կարող է կուտակվել շինություններում
  
• Քրոնիկ թոքային հիվանդություններ – քրոնիկ բրոնխիտ, թոքերի ֆիբրոզ
  
• Ժառանգական նախատրամադրվածություն
  

Բայց հարկ է նշել, որ երբեմն քաղցկեղ է զարգանում նաև մարդկանց մոտ, ովքեր երբեք չեն ծխել։

Թոքի քաղցկեղի ախտանիշները

Թոքի քաղցկեղը սկզբնական փուլերում հաճախ չի առաջացնում որևէ ախտանիշ։ Այդ պատճառով հաճախ հայտնաբերվում է ուշ՝ արդեն հիվանդության ուշ փուլերում։

Ահա այն ախտանիշները, որոնց պետք է ուշադրություն դարձնել․

• Երկարատև, չբուժվող հազ,
  
• Հազի բնույթի փոփոխություն ծխողների մոտ
  
• Արյունախառը խորխ
  
• Շնչառության դժվարացում (հևոց)
  
• Կրծքավանդակի ցավ, որը ուժեղանում է շնչելիս կամ հազալիս
  
• Քաշի անհասկանալի կորուստ, ախորժակի նվազում
  
• Հոգնածություն, թուլություն
  
• Հաճախակի թոքաբորբեր կամ բրոնխիտներ
  

Եթե նկատում եք այս նշաններից որևէ մեկը, հատկապես եթե երկարատև է, անհրաժեշտ է դիմել բժշկի։

Ինչպես է կատարվում ախտորոշումը

Թոքի քաղցկեղի ախտորոշումը բազմափուլ գործընթաց է․

1. Կրծքավանդակի ռենտգեն – առաջին քայլը, որը երբեմն կարող է ցույց տալ գոյացության առկայությունը։
   
2. Համակարգչային շերտագրություն(ՀՏ) – ավելի մանրամասն պատկեր ստանալու համար։
   
3. ՊԵՏ-ՀՏ (PET-CT) – ուռուցքի ակտիվությունը և մետաստազների առկայությունը պարզելու համար։
   
4. Բրոնխոսկոպիա և բիոպսիա – բջիջների նմուշառում և հյուսվածաբանական հետազոտություն՝ ախտորոշումը հաստատելու համար։
   
5. Լաբորատոր թեստեր և գենետիկ հետազոտություններ – որոշում են ուռուցքի ենթատիպը և օգնում ընտրել թիրախային բուժում։

Թոքի քաղցկեղի փուլերը

Բուժման ռազմավարությունը կախված է ուռուցքի փուլից․

• I փուլ – ուռուցքը փոքր է, սահմանափակված թոքում։
  
• II փուլ – ուռուցքը մեծացել է կամ տարածվել է մոտակա ավշային հանգույցներ։
  
• III փուլ – տարածում դեպի միջնորմի կամ ավելի հեռու ավշահանգույցներ։
  
• IV փուլ – մետաստազներ այլ օրգաններում (լյարդ, ուղեղ, ոսկրեր և այլն)։
  

Բուժման մեթոդներ

Թոքի քաղցկեղի բուժումը համակցված է և կախված է փուլից․

1. Վիրահատական բուժում
   
   • Առավել արդյունավետ է վաղ փուլերում։
     
   • Կատարվում է ուռուցքի հեռացում՝ լոբէկտոմիա (թոքի բլթի հեռացում), սեգմենտէկտոմիա (թոքի սեգմենտի հեռացում) կամ պնևմոնէկտոմիա (ամբողջ թոքի հեռացում)։
     
   • Միաժամանակ հեռացվում են նաև ավշային հանգույցները։
     
2. Քիմիաթերապիա
   
   • Օգտագործվում է վիրահատությունից հետո՝ մնացորդ բջիջները ոչնչացնելու համար։
     
   • Կարող է լինել նաև առաջնային բուժում ուշ փուլերում՝ ուռուցքի փոքրացման և վիրահատական միջամտության ծավալի նվազեցման համար։
     
3. Ճառագայթային թերապիա
   
   • Հատկապես օգտակար է, երբ վիրահատությունը հնարավոր չէ այս կամ այն պատճառով։
     
   • Կիրառվում է նաև որպես կոմբինացված բուժման մաս։
     
4. Թիրախային թերապիա և իմունոթերապիա
   
   • Օգտագործվում են այն դեպքերում, երբ ուռուցքը կրում է որոշակի գենետիկ մուտացիաներ։
     
   • Թիրախային դեղերը «հարվածում են» հենց ուռուցքային բջիջին՝ ավելի քիչ վնասելով առողջ հյուսվածքները։

Վիրահատության դերը

Վիրահատությունը մնում է ամենաարդյունավետ բուժումը թոքի քաղցկեղի վաղ փուլերում։

• Վիրահատության ընթացքում հեռացվում է ոչ միայն ուռուցքը, այլև շրջակա առողջ հյուսվածքը և ավշային հանգույցները։
  
• Ժամանակակից վիրաբուժությունը թույլ է տալիս կատարել նաև մինիմալ ինվազիվ միջամտություններ (օրինակ՝ վիդեոթորակոսկոպիա), որոնք ապահովում են արագ վերականգնում և քիչ բարդություններ։

Վերականգնում վիրահատությունից հետո

• Հիվանդը սովորաբար մնում է հիվանդանոցում 7-10 օր։
  
• Առաջին օրերին տեղադրվում է թորակալ դրենաժ՝ թոքամզային խոռոչներից հեղուկների դուրսբերման համար։
  
• Վերականգնման ընթացքում կարևոր է շնչառական վարժությունների կատարումը և ֆիզիոթերապիան։
  
• Մասնագիտական վերահսկողությունը շարունակվում է ամիսներ և տարիներ՝ ռեցիդիվը կանխելու համար։

Կանխատեսում

Կյանքի տևողությունն ու բուժման արդյունքները կախված են ուռուցքի փուլից․

• I փուլում վիրահատությունից հետո 5-ամյա ապրելիությունը կազմում է մոտ 60-70%։
  
• II փուլում՝ 40-50%։
  
• III փուլում՝ 20-30%։
  
• IV փուլում՝ 5-10%։

Սա ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր է վաղ հայտնաբերումը։

Ինչ կարող է անել պացիենտը

• Դադարեցնել ծխախոտի օգտագործումը (նույնիսկ ախտորոշումից հետո դա մեծացնում է բուժման արդյունավետությունը)։
  
• Հետևել բժշկի բոլոր ցուցումներին։
  
• Կատարել պարբերական հետազոտություններ։
  
• Ապրելակերպի փոփոխություններ․ առողջ սնունդ, ֆիզիկական ակտիվություն, բավարար քուն։

Ամփոփում

Թոքի քաղցկեղը լուրջ հիվանդություն է, բայց վաղ հայտնաբերման և ժամանակակից բժշկության շնորհիվ այն հնարավոր է բուժել։ Որպես թորակալ վիրաբույժ ես ուզում եմ, որ հիշեք՝ ճիշտ ժամանակին բժշկի դիմելը, բուժման բազմակողմանի մոտեցումը և ձեր ակտիվ մասնակցությունը մեծացնում են ապաքինման հնարավորությունները։

Ամրագրեք ձեր այցը կրծքային (թորակալ) վիրաբույժ Մկրտիչ Մկրտչյանի մոտ Doctor Yan հավելվածով կամ doctoryan.am կայքում՝ առանց զանգի։