Ի՞նչ է լիմֆոստազը և ինչու չի կարելի անտեսել այտուցը

Նյութը պատրաստվել է անոթային վիրաբույժ Մարիետա Ղազարյանի հետ համատեղ։

Երբ մենք խոսում ենք արյան շրջանառության մասին, բոլորը պատկերացնում են սիրտը, զարկերակները և երակները։

Դա մեր օրգանիզմի «ջրամատակարարման» համակարգն է։ Սակայն քչերը գիտեն, որ մեր մարմնում հոսում է ևս մեկ կենսական հեղուկ՝ «սպիտակ գետը», որը կոչվում է լիմֆա։

Ի՞նչ է կատարվում մեր օրգանիզմում. 

Պատկերացրեք մեր մարմնի հեղուկների շրջանառությունը որպես մեծ քաղաքի ենթակառուցվածք։

• Զարկերակները մաքուր ջուր են բերում տներ (բջիջներին)։
• Երակները տանում են օգտագործված ջրի մեծ մասը։
• Լիմֆատիկ համակարգը քաղաքի «մաքրման ծառայությունն» ու «կոյուղին» է։ Այն հավաքում է բջիջների միջև կուտակված ավելորդ հեղուկը, սպիտակուցները, մանրէները և թափոնները, ֆիլտրում է դրանք ավշային հանգույցներում և մաքուր վիճակում վերադարձնում արյան հուն։

Լիմֆոստազը (կամ լիմֆեդեման) զարգանում է այն ժամանակ, երբ այս «մաքրման ծառայությունը» խափանվում է։ Լիմֆատիկ անոթները չեն կարողանում դուրս բերել հեղուկը, և այն սկսում է կուտակվել փափուկ հյուսվածքներում։ Ոտքը (կամ ձեռքը) սկսում է մեծանալ ծավալով։

Որտեղի՞ց է հայտնվում հիվանդությունը

Լիմֆոստազը լինում է երկու հիմնական տեսակի.

1. Առաջնային (բնածին). Սա հանդիպում է հազվադեպ։ Պատճառը լիմֆատիկ անոթների թերզարգացումն է կամ բացակայությունը։ Այն կարող է ի հայտ գալ ծնված օրվանից կամ դրսևորվել սեռական հասունացման շրջանում։
2. Երկրորդային (ձեռքբերովի). Սա ամենատարածված ձևն է։ Այստեղ լիմֆատիկ համակարգը ի սկզբանե առողջ էր, բայց վնասվել է արտաքին գործոններից։
   • Վիրահատություններ. Հատկապես ուռուցքային հիվանդությունների դեպքում (օրինակ՝ կրծքագեղձի հեռացումից հետո հաճախ այտուցվում է ձեռքը, կամ արգանդի/ձվարանների հեռացումից հետո՝ ոտքերը), քանի որ հեռացվում են նաև ավշային հանգույցները։
   • Վնասվածքներ և այրվածքներ. Սպիները կարող են փակել լիմֆայի ճանապարհը։
   • Ինֆեկցիաներ. Հաճախակի կրկնվող կարմիր քամին այրում և սկլերոզի է ենթարկում նուրբ անոթները։
   • Ճարպակալում. Ավելորդ քաշը մեխանիկորեն ճնշում է լիմֆատիկ ուղիները։

Ինչպե՞ս ճանաչել լիմֆոստազը. Ահազանգող նշաններ

Շատերը այտուցը շփոթում են սրտային կամ երակային խնդիրների հետ։ Ահա լիմֆոստազի բնորոշ գծերը.

• Ասիմետրիա. Սովորաբար ուռչում է միայն մեկ վերջույթը (մեկ ոտքը կամ մեկ ձեռքը), իսկ մյուսը մնում է նորմալ։ (Սրտային այտուցները սովորաբար երկկողմանի են)։
• «Բարձի» էֆեկտ. Այտուցը սկզբում փափուկ է, մատով սեղմելիս փոսիկ է մնում։
• Ցավի բացակայություն. Ի տարբերություն թրոմբոզի կամ արթրիտի, լիմֆոստազը սովորաբար սուր ցավ չի առաջացնում։ Մարդը զգում է ծանրություն, լարվածություն, մաշկի ձգվածություն։
• Շտեմերի նշան. Սա «ոսկե» թեստ է։ Փորձեք բռնել և ծալքի մեջ հավաքել ոտքի երկրորդ մատի հիմքի մաշկը։ Եթե մաշկը բարակ է և հեշտությամբ հավաքվում է՝ ամեն ինչ նորմալ է։ Եթե մաշկը հաստացած է, պիրկ, և ծալք անել հնարավոր չէ՝ դա լիմֆոստազի նշան է։

Հիվանդության փուլերը. Ինչու՞ չի կարելի սպասել

Լիմֆոստազը նենգ հիվանդություն է, այն զարգանում է աստիճանաբար։

1. I փուլ (դարձելի). Այտուցը հայտնվում է երեկոյան, բայց առավոտյան՝ քնից հետո, ամբողջությամբ անհետանում է։ Այս փուլում մարդիկ հաճախ անտեսում են խնդիրը՝ մտածելով «կանցնի»։ Սա բուժման համար իդեալական պահն է։
2. II փուլ (ինքնուրույն չանցնող). Առավոտյան այտուցը պահպանվում է։ Հյուսվածքները սկսում են կարծրանալ (ֆիբրոզ), մաշկը հաստանում է։
3. III փուլ (փղախտ/Elephantiasis). Վերջույթը կորցնում է իր ձևը, դառնում է հսկայական, մաշկի վրա առաջանում են խոցեր, ճաքեր, անոթային հեղուկի արտահոսք (լիմֆոռեա)։ Սա արդեն ծանր հաշմանդամություն է։

Բուժումը

Լիմֆոստազը քրոնիկ հիվանդություն է, այն հնարավոր չէ լիովին «բուժել» և մոռանալ (ինչպես հարբուխը)։ ԲԱՅՑ այն հնարավոր է և պետք է կառավարել։ Ճիշտ մոտեցման դեպքում հիվանդը կարող է ապրել լիարժեք կյանքով՝ պահպանելով վերջույթի գրեթե նորմալ չափսերը։

Ժամանակակից բժշկության մեջ կիրառվում է համալիր հակաայտուցային թերապիա։ Այն ներառում է.

1. Մանուալ լիմֆոդրենաժ. Սա հատուկ մերսման տեխնիկա է (չշփոթել սովորական մերսման հետ, որը կարող է վնասել)։ Մասնագետը հատուկ շարժումներով «մղում» է կուտակված հեղուկը դեպի առողջ ավշային հանգույցներ։
2. Կոմպրեսիոն բանդաժավորում. Մերսումից անմիջապես հետո ոտքը կապվում է հատուկ քիչ ձգվող բինտերով՝ արդյունքը պահպանելու համար։
3. Կոմպրեսիոն տրիկոտաժ. Այտուցը իջեցնելուց հետո պացիենտը պետք է կրի հատուկ գուլպաներ կամ թևնոցներ (ձեռքի համար)՝ այտուցի վերադարձը թույլ չտալու համար։
4. Բուժական մարմնամարզություն. Հատուկ վարժությունները ստիպում են մկաններին աշխատել որպես պոմպ և մղել ավիշը վեր։
5. Մաշկի խնամք. Շատ կարևոր է խուսափել միջատների խայթոցներից, քերծվածքներից և սնկային հիվանդություններից, քանի որ ցանկացած ինֆեկցիա կտրուկ վատացնում է վիճակը։

Ամրագրեք ձեր այցը անոթային վիրաբույժ Մարիետա Ղազարյանի մոտ Doctor Yan հավոլվածով կամ doctoryan.am կայքում։

Վիրահատական բուժում.

Գոյություն ունեն միկրովիրաբուժական մեթոդներ (լիմֆո-վենոզ շունտավորում), բայց դրանք ցուցված են ոչ բոլորին և կատարվում են խիստ մասնագիտացված կենտրոններում։

Տարածված սխալներ, որ չպետք է անել

• Միզամուղներ խմել. Սա ամենատարածված սխալն է։ Միզամուղները հեռացնում են ջուրը, բայց սպիտակուցները մնում են հյուսվածքներում՝ դարձնելով այտուցը ավելի խիտ և դժվար բուժելի։
• Տաք պրոցեդուրաներ. Սաունան, տաք լոգանքները, ցեխաբուժությունը լայնացնում են անոթները և ավելացնում լիմֆայի հոսքը, որը հիվանդ համակարգը չի կարողանում տեղափոխել։ Այտուցը մեծանում է։
• Ասեղնաբուժություն կամ տզրուկներ. Վնասված վերջույթի վրա ցանկացած ծակոց ինֆեկցիայի «բաց դարպաս» է։

Ինչու՞ դիմել անոթային վիրաբույժի

Եթե դուք կամ ձեր հարազատները նկատել եք վերջույթի անհասկանալի և կայուն այտուց, մի՛ զբաղվեք ինքնաբուժությամբ և մի՛ սպասեք, որ «ինքն իրեն կանցնի»։ Լիմֆոստազը չի անցնում, այն միայն խորանում է։

Անոթային վիրաբույժը կկատարի անհրաժեշտ հետազոտությունները (դուպլեքս սկանավորում՝ երակները բացառելու համար, երբեմն՝ ՄՌՏ կամ լիմֆոսցինտիգրաֆիա) և կնշանակի ճիշտ բուժում։

Հիշեք, որ այտուցված ոտքը դատավճիռ չէ։ Ժամանակին սկսված բուժումը թույլ է տալիս կանգնեցնել հիվանդությունը, վերականգնել ոտքի գեղագիտական տեսքը և, ամենակարևորը, քայլելու թեթևությունը։

Հարցերի դեպքում կարող եք զանգահարել Doctor Yan-ի աջակցման կենտրոն՝ 8507 կարճ համարով։

Առողջ եղեք։